Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Przasnyszu

Niepłynność mówienia

       Mówienie jest skomplikowaną i skoordynowaną pracą narządów: oddechowego, fonacyjnego (krtań) i artykulacyjnego, w skład którego wchodzą: wargi, język, podniebienie, żuchwa. Normalnym procesem mówienia nazywamy harmonijne i współdziałające ruchy mięśni wszystkich trzech narządów, przy stosunkowo małym napięciu mięśni. Mówienie z tempem i rytmem wypowiedzi ze swobodnym przechodzeniem od jednego elementu do następnego, to mówienie płynne.

        U niektórych osób, szczególnie w stanach zdenerwowania lub zmęczenia, można zauważyć różnorakie objawy mowy niepłynnej, np. powtarzanie sylab oraz wyrazów, przeciąganie głosek, krótkotrwałą niemożność wypowiedzenia głoski czy wyrazu, pozorne zablokowanie głosu, wypowiadanie dodatkowych dźwięków lub słów. Powodem tego jest nieprawidłowa koordynacja ruchowa mięśni oddechowych, fonacyjnych i artykulacyjnych. Narządy te są ze sobą ściśle powiązane, tzn. gdy przynajmniej jeden z nich pracuje niewłaściwie, prawidłowe działanie pozostałych również zostaje zakłócone. Nieprawidłowa praca układu oddechowego przejawia się: częstym mówieniem na rezerwach powietrza oraz płytkim oddechem. Skurcz mięśni fonacyjnych jest powodem przerw w mówieniu. Skurcz mięśni narządów artykulacyjnych uniemożliwia natomiast wykonanie odpowiedniego ruchu warg, języka, żuchwy lub powoduje, że zostaje on kilkakrotnie powtórzony.

         Według najnowszych badań nie istnieje jedna przyczyna występowania niepłynności mówienia. Jest ono wynikiem działania wielu czynników, różnorakich i indywidualnych w poszczególnych przypadkach.

         Dotychczas nie rozstrzygnięto, czy jąkanie to:

  • choroba lub objaw choroby,
  • nerwica mowy, czy też objaw nerwicy,
  • syndrom,
  • zaburzenie mówienia czy komunikacji werbalnej.

            Kryterium fizjologiczne ustala somatyczne przyczyny niepłynności mówienia i w związku z tym wyróżnia:

  • kloniczne, pierwsze stadium jąkania, gdzie dominują skurcze kloniczne, powodując powtarzanie głosek lub sylab nagłosowych, np. pa...pa...palto. Uważa się, że jest to łagodniejsza i często nieuświadomiona forma jąkania;
  • toniczne, gdzie dominują skurcze toniczne, powodując, tzw. bloki w czasie mówienia. Jest to bardziej zaawansowana forma jąkania, odczuwana jako bardzo przykra. „Drugie stadium jąkania – stadium tłumienia jąkania – objawiające się zahamowaniami w wypowiadaniu się, prowadzące do wybuchowego wypowiadania wyrazów lub przedłużania artykulacji spółgłoski albo samogłoski nagłosowej (…) z wysiłkiem emocjonalnym i wzmożonym napięciem mięśniowym”[1]. Pojawiają się współruchy, będące efektem napięcia mięśni fonacyjnych, oddechowych
    i artykulacyjnych;
  • kloniczno - toniczne, gdzie występują skurcze mieszane. Jest to trzecie stadium jąkania. Charakteryzuje się utrwalonymi i przechodzącymi w nawyki współruchami, do których należą: ruchy całego ciała, rąk i nóg oraz grymasy twarzy. Mogą wyprzedzać wypowiedź, stanowić bodziec do jej rozpoczęcia i być stosowane z premedytacją przez jąkającego się. Według niektórych badaczy nazywa się je sposobem wyładowania napięcia mięśniowego. Objawami towarzyszącymi ze strony układu wegetatywnego może być: blednięcie lub czerwienienie twarzy, kołatanie serca, drżenie, nadmierne pocenie. Poza tym możliwe jest wystąpienie utraty kontaktu wzrokowego.

          W przypadku jąkania trudno mówić o jednej, szczególnej i niezawodnej metodzie terapeutycznej. W zależności od dziecka i sytuacji różne metody cechują się różnym stopniem skuteczności i trwałości. O wyborze metody powinien decydować logopeda we współpracy z psychologiem.

                                                                                             Opracowała: mgr Agnieszka Sitarska – logopeda

[1] Surowaniec, J. Jąkanie w terminologii logopedycznej. W: Diagnoza i terapia osób jąkających się (red) A. Balejko, Białystok 1997, s. 125