Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna w Przasnyszu

PORADNIK RODZICA KORZYSTANIE Z INTERNETU I GIER KOMPUTEROWYCH

RODZICU!!! Dzieci nie potrzebują elektronicznych zabawek, aby być szczęśliwymi, ale miłości, zrozumienia, ciepła i zainteresowania ze strony najbliższych im dorosłych.

Jak zapewnić  dziecku bezpieczne korzystanie z komputera i Internetu?

  1. Przyjrzyj się, w jaki sposób Twoje dziecko korzysta z sieci – jakie lubi oglądać strony, jakie wybiera gry, ile czasu poświęca na przebywanie z komputerem, jakie ujawnia emocje, jak się zachowuje, kiedy musi zakończyć swój pobyt w Internecie.
  2. Zapoznaj się z treścią gier w jakie gra, Twoje dziecko (kieruj się oznaczeniami PEGI umieszczonymi na opakowaniu, możesz też skorzystać z wyszukiwarki nastronie www.pegi.info.pl).
  3. Zainstaluj w komputerze dziecka programy kontroli rodzicielskiej.
  4. Ustal zasady, z jakich gier może korzystać Twoje dziecko, z których nie - uzasadnij to racjonalnie.
  5. Naucz dziecko podstawowych zasad bezpieczeństwa w Internecie - porozmawiaj z nim na temat zagrożeń, z jakimi może się spotkać w sieci i sposobów ich unikania(www.sieciaki.pl, www.saferinternet.pl, www.dzieckowsieci.pl, www.kidprotect.pl).
  6. Naucz dziecko krytycznego podejścia do informacji czytanych w sieci.
  7. Zapoznaj dziecko z netykietą – kodeksem dobrego zachowania w Internecie(www.sieciaki.pl).
  8. Ustal ramy czasowe spędzania dziecka przy komputerze (1-2 godziny dziennie, robiąc częste przerwy), nie przedłużaj wyznaczonego czasu.
  9. Bądź konsekwentny i stosuj zasadę: najpierw obowiązki potem komputer.
  10. Pokaż dziecku też inne formy spędzania wolnego czasu - porozmawiaj o korzyściach, zachęć do kontaktu z rówieśnikami i bliższego kontaktu z rodziną.
  11. Powinieneś wiedzieć, w jakie gry grają Twoje dzieci. Powinieneś sprawdzać, jakie gry znajdują się w domowym komputerze i w jakie gry grają dzieci u kolegi, koleżanki.
  12. Przed podjęciem decyzji o kupnie gry komputerowej ważne jest, abyś uzyskała rzetelną informację na jej temat. Bowiem nieświadomy rodzic może obecnie bez wahania kupić jedną z najbardziej brutalnych gier komputerowych. Należy uważnie oglądać pudełka  - czasem można znaleźć napisy drukowane drobną czcionką w mało widocznym miejscu.
  13. Powinieneś ustalić zasady, z jakich gier dzieci mogą korzystać, a które z gier są dla nich niedozwolone i dlaczego. Sam zakaz nie wystarczy – ważne jest, aby rozmawiać z dziećmi o oddziaływaniu gier zawierających przemoc na ich psychikę. Należy również proponować dzieciom gry edukacyjne, logiczne, encyklopedię i programy do interaktywnej nauki języków obcych.
  14. Dziecko powinno korzystać z gier komputerowych tylko wówczas, gdy rodzice są w domu. Należy stosować zasadę, aby dziecko zawsze pytało o pozwolenie korzystania z gier komputerowych.
  15. Powinieneś bezwzględnie ograniczyć czas spędzany przy komputerze do 1-2 godziny. Szkoccy badacze określili normy bezpiecznego posługiwania się komputerem przez dzieci: do 12 roku życia nie należy używać go dłużej niż 1 godzinę, między 12 a 16 rokiem życia można korzystać z komputera najwyżej 2 godziny. Powinieneś także robić dziecku częste przerwy, „odrywać” je od komputera przynajmniej, co pół godziny.
  16. Konsekwentnie stosować zasadę: najpierw obowiązki potem komputer.
  17. Częściej zapraszać do domu koleżanki i kolegów dziecka. Pokazywać im inne formy spędzania wolnego czasu. Więcej czasu spędzać z dzieckiem.

Porady dotyczące bezpiecznego korzystania z gier komputerowych:

 Jak rodzice mogą rozpoznać pierwsze sygnały zagrożenia

  • Nastolatek jest zafascynowany Internetem i jego możliwościami, ma euforyczne poczucie więzi z całym światem, nie odczuwa granic.
  • Internet staje się dla niego preferowanym sposobem na poprawę nastroju, relaks, pozbycie się napięcia i myśli o trudnych dla niego sprawach.
  • Zaczyna ograniczać kontakty z bliskim otoczeniem na rzecz kontaktów wirtualnych i poświęcać im coraz więcej czasu.
  • Odczuwa niepokój, rozdrażnienie przy próbach przerywania lub ograniczania korzystania
    z Internetu oraz ustępowanie tych stanów z chwila powrotu do komputera.

Kiedy nastolatek uzależni się od Internetu

  • Wykazuje coraz większą potrzebę zwiększania ilości czasu spędzanego w sieci w celu uzyskania lepszego samopoczucia, które poprzednio osiągane było w znacznie krótszym czasie.
  • Czuje przymus korzystania z Internetu: pobierania wciąż nowych informacji, kompulsywnego grania w gry komputerowe, internetowe gry hazardowe, sieciowe, przeglądania blogów, oglądania filmów i zdjęć oraz uczestniczenia w czatach erotycznych, brania udziału w aukcjach, np.; allegro, dokonywania zakupów on-line itp.
  • Doświadcza złego samopoczucia, drażliwości, pobudzenia psychoruchowego, lęku, depresji przy braku możliwości korzystania z komputera.
  • Podejmuje nieudane próby zaprzestania użytkowania komputera.
  • Ukrywa rzeczywisty czas poświęcany na przebywanie w Internecie (zamykanie się w pokoju i granie w ukryciu).
  • Uzyskuje satysfakcję i poczucie wartości przede wszystkim poprzez udział w grach i spotkaniach w sieci z innymi osobami.
  • Stapia się ze światem wirtualnym, ucieka od rzeczywistego życia.
  • Zaniedbuje naukę, rezygnuje ze spotkań rówieśniczych, odkłada w czasie inne ważne sprawy na rzecz korzystania z komputera.
  • Wchodzi w konflikty rodzinne w związku z korzystaniem z komputera, przeznacza coraz większą ilość pieniędzy np., na zakup sprzętu komputerowego, oprogramowania, akcesoriów czy książek i czasopism o tematyce komputerowej.
  • Korzysta z Internetu pomimo szkodliwych następstw (fizycznych, psychicznych, społecznych), o których wiadomo, że mają związek ze spędzaniem czasu w Internecie.

Przydatne aplikacje zapewniające bezpieczne korzystanie z sieci u dzieci w wieku przedszkolnym

  • Necio.pl
  • Best app

Zabezpieczenie

  • Android – „kontrola rodzicielska”
  • System iOS (iPad, iPhone)d – „funkcja ograniczenia”
  • Windows - Phone – funkcja „Moja rodzina” – w usłudze Bezpieczeństwo rodzinnej firmy Microsoft
  • Windows 7 – „Ochrona Rodzicielska” – Moduł znajdziemy w panelu sterowania. Zobacz filmy pokazujące krok po kroku jak konfigurować urządzenia na dzieckosieci.pl

Gdzie szukać pomocy? Informacje na stronach:

Ryzyko uzależnień dzieci i młodzieży od mediów cyfrowych.

Jednym z problemów, z jakim w obecnych czasach spotykają się rodzice i nauczyciele w opiece i wychowaniu dzieci jest uzależnienie dzieci i młodzieży od współczesnych narzędzi komunikacji (min. komputera, telefonu), które niewątpliwie wywierają ogromny wpływ na rozwój młodego człowieka.

Zjawisko nałogowego przebywania w cyberprzestrzeni przyjmuje różne nazwy:

  • zespół uzależnienia od Internetu,
  • siecioholizm,
  • sieciozależność,
  • wwwholizm,
  • interholizm,
  • nadmierne używanie Internetu,
  • problematyczne używanie Internetu.

Symptomami tego zjawiska (nałogowe przebywanie w cyberprzestrzeni) są:

  • nieskuteczne próby ograniczenia czasu spędzanego w sieci,
  • przymus lub nieodparte pragnienie korzystania z sieci,
  • stopniowe zwiększanie ilości czasu spędzanego przy komputerze,
  • upośledzona zdolność kontrolowania zachowania,
  • zespół abstynencyjny po zaprzestaniu korzystania z komputera (niepokój, rozdrażnienie),
  • rezygnacja z dotychczasowych kontaktów towarzyskich i zainteresowań,
  • uporczywe kontynuowanie zachowań mimo ich szkodliwych następstw[1].

Cyberprzestrzeń przejawia się, jako świat, w którym nie ma żadnych zasad, a wygrywa zawsze ten, kto jest silniejszy. W świecie tym czujemy się bezpieczni, mamy swobodę działania, bo jesteśmy anonimowi, mamy możliwość budowania kontaktów, przeżywania najniebezpieczniejszych przygód. W świecie tym jest kolorowo, wręcz bajecznie, trójwymiarowe i superszybkie obrazki. Kompetencje cyfrowe w coraz większym stopniu stają się umiejętnością niezbędną w życiu. Brak dostępu lub niezdolność do korzystania z nowoczesnych technologii informacyjno – komunikacyjnych prowadzi do przeszkód w integracji społecznej, rozwoju osobistym i karierze zawodowej.

            Z jednej strony służą rozwojowi szerokiego zakresu umiejętności, ale z drugiej strony stanowią zagrożenie uzależnienia.

Pierwsze niepokojące objawy, choć dostrzegane przez najbliższą rodzinę są bagatelizowane lub mylnie interpretowane, jako zainteresowanie informatyką i tym, co jest z nią związane.

Uzależnienie to proces, bądź jego efekt związany z wytwarzaniem się specyficznego związku między jednostką, a jej czynnościami, zachowaniem, bądź między jednostką a innymi ludźmi, który charakteryzuje się ograniczeniem pola świadomości, pola decyzyjnego i wyborem jednej tylko i to w sposób kompulsywny, alternatywny[2]. Natomiast nałóg oznacza uzależnienie fizyczne, ale też psychiczne na tyle poważne, że dane zachowanie stało się przymusowe, a jednostka nie ma nad nim wystarczającej dowolnej kontroli[3].

Gdy korzystanie z mediów cyfrowych zaczyna przeszkadzać w normalnym życiu, w wykonywanej pracy, w kontaktach międzyludzkich oraz kiedy stanowi swoisty substytut rzeczywistego życia – to nic innego jak utrata kontroli nad swoim zachowaniem. Takie działania objawiające się w sferze psychicznej powodują utratę wolności i prawdy, kryzys wiary, nadziei i miłości, więzi i wartości. Do uzależnienia prowadzi stan frustracji, gniewu i wewnętrznego nieszczęścia, więc istotę stanowi iluzja poszukiwania szczęścia poza sobą.

Istnieją cztery elementy systemu myślenia uzależnienia:

  • strach,
  • życie przeszłością lub przyszłością,
  • osądzenie,
  •  poczucie, że czegoś brakuje.

Życie w strachu rodzi coraz większe napięcie i gniew, co przyczynia się do własnego cierpienia oraz prowadzi do osądzenia siebie.

Osobami podatnymi na uzależnienie od mediów cyfrowych są:

  • dzieci – z uwagi na ciągły ich rozwój, podatność na wpływy i sugestie, brak umiejętności rozgraniczenia dobra od zła, zaufanie i brak krytycyzmu,
  • młodzież – ze względu na odkrywanie własnej tożsamości, poszukiwanie wzorców, ustalanie granic, potrzeby dowartościowania się, ogromny wpływ grupy rówieśników, nieumiejętność bycia innym niż pozostali, pozostawanie anonimowym w sieci, zaniedbania wychowawcze ze strony rodziny bądź szkoły,
  • osoby z problemami emocjonalnymi – wycofane, nieśmiałe, izolujące się od ludzi o niskim poczuciu własnej wartości,
  • osoby szukające w Internecie bliskości, samotne, uciekające od rzeczywistości,
  • osoby zabijające nudę i nadmiar wolnego czasu,
  • osoby komunikujące się z domownikami bez wstawania od komputera[4].

Uzależnienie to zjawisko bardzo dynamiczne, jest konsekwencją nieradzenia sobie z problemami zwłaszcza takimi, których ludzie nie są w stanie sobie uświadomić i nazwać. Ogarnia szerokie grono ludzi w różnym wieku począwszy od małych dzieci, a skończywszy na osobach starszych, nie wyłączając osób niepełnosprawnych. Największą jednak grupę ryzyka stanowią właśnie dzieci i młodzież, dla których jest to odskocznia od problemów i rozterek, jakie je otaczają i trapią. Młodsze dzieci mają dość duże trudności w oddzieleniu rzeczywistości od fantazji prezentowanej w mediach, gdzie coraz częstszym towarzyszem w ich życiu jest właśnie komputer zastępujący kontakt z człowiekiem. Przestrzeń wirtualna oferuje nowości, dostarcza odpowiedzi na nurtujące pytania, ale również umożliwia poszukiwanie przyjaciół.

Mechanizm uzależnienia od mediów cyfrowych działa w taki sam sposób, jak
w przypadku innych uzależnień. Najpierw pojawia się zainteresowanie i chęć spróbowania czegoś nowego, później kontakt z mediami cyfrowymi zastępuje zupełnie inne aktywności. Prowadzi to do utraty łączności ze światem rzeczywistym, zaburza się widzenie świata, trudno ocenić, co jest rzeczywiste, a co wirtualne. Granica ta zostaje rozmyta, aż w końcu człowiek daje się wciągnąć do świata bardziej go cieszącego i satysfakcjonującego niż realny, tym światem jest świat wirtualny. W miarę czasu narasta także niechęć do wysiłku fizycznego oraz pojawia się przekonanie, że czas spędzony poza siecią jest czasem straconym[5].

Uzależniony ma ograniczoną świadomość stosowania mechanizmów zastępczego zaspokajania potrzeb np.; nie wyjeżdżając poza miejsce zamieszkania można poznać odległe miejsca, nowych ludzi, zbierać informacje na interesujące tematy.

Cechami charakterystycznymi ukazującymi różnice między normalnym używaniem Internetu a patologicznym stosowaniem tego narzędzia jest zachowanie użytkowników. Wyróżnić można trzy fazy, które przeżywają internauci na swoje drodze prowadzącej do uzależnienia. Są to: zaangażowanie, zastępowanie i ucieczka.

Faza pierwsza, zaangażowania zaczyna się od zapoznania z Internetem. Człowiek zapoznaje się z możliwościami, nawiązuje pierwsze kontakt w sposób wirtualny np. korzystając z portali społecznościowych, zanika poczucie osamotnienia, znudzenia. Towarzyszy mu uczucie euforii, a po pewnym czasie spokój. W fazie drugiej, zastępowanie, dominuje potrzeba podtrzymywania i kontynuowania znajomości zawartych w sieci dla zachowania równowagi życiowej. Internauta rezygnuje z osób i rzeczy, które dotąd stanowiły istotną część jego życia. W fazie trzeciej dochodzi do pogłębienia uzależnienia, gdyż osoba korzystająca potrzebuje coraz większej dawki Internetu. Dokonuje się całkowita ucieczka od świata realnego i tego co się w nim dzieje (od codziennych problemów), ale po wyjściu z sieci problemy wracają ze zdwojoną siłą. Zwiększa się częstotliwość i długość korzystania z Internetu. Pojawiają  się wyrzuty sumienia z powodu zaniedbywania obowiązków, nasila się samotność w rzeczywistości. 

Rodzice mogą uchronić swoje dziecko już od pierwszego kontaktu z komputerem poprzez ograniczanie czasu przebywania oraz właściwy dobór programów edukacyjnych. Ułatwić to może dziecku zdobywanie wiedzy, uczyć logicznego myślenia, kojarzenia faktów, szybkiego i celnego podejmowania decyzji, jak również wytrwałości i cierpliwości.

Ważnym zadaniem rodziców jest uzyskanie pełnej kontroli nad dostępem dziecka do komputera. Najważniejsze jest ścisłe przestrzeganie uzgodnionej wcześniej z dzieckiem ilości czasu przeznaczonego na posługiwanie się komputerem, jak również dobór czynności wykonywanych przy użyciu komputera. Aby nie doprowadzić do uzależnienia należy robić częste przerwy, odrywając dziecko od komputera oraz zapewnić mu atrakcyjne spędzanie czasu bez wykorzystania komputera.

Nie zaleca się udostępniania urządzeń ekranowych dzieciom do 2 r.ż, gdyż nie wspierają one rozwoju najważniejszych umiejętności. Dzieciom w wieku od 2 do 5 lat, ograniczamy czas korzystania z urządzeń ekranowych do godziny dziennie. Korzystne jest również wyznaczenie dni bez korzystania z urządzeń ekranowych. W przypadku dzieci starszych (od 6 do 12 lat) czas korzystania z urządzeń ekranowych może wynosić do dwóch godzin dziennie. U nastolatków pojawia się duża potrzeba samodzielności, która polega na dążeniu do bycia poza zasięgiem rodziców, także tym online. Rodzice jednak muszą cały czas interesować się tym, jak jego dziecko (nawet dorastające) spędza czas w sieci. Przyjmuje się, że czas korzystania z urządzeń ekranowych dla nastolatków to około dwóch godzin dziennie.

Głównymi predyspozycjami mogącymi sprzyjać uzależnieniu od Internetu i innych urządzeń ekranowych są:

  • niska samoocena i związany z tym brak wiary we własne siły,
  • brak dojrzałości emocjonalnej – labilność uczuciowa, dominacja negatywnych uczuć i emocji, nieumiejętność budowania relacji społecznych,
  • nieumiejętność radzenia sobie ze stresem i cierpieniem,
  • negatywny wizerunek samego siebie,
  • nieumiejętność nawiązywania kontaktów interpersonalnych[6].

Wśród czynników zewnętrznych sprzyjających uzależnieniu można zaliczyć wpływy ze strony środowisk: rodzinnego, szkolnego i rówieśniczego.

Środowisko rodzinne jako podstawowy elementem wychowawczy, kształtuje psychikę dziecka, warunkuje jego rozwój oraz zachowanie. To w środowisku rodzinnym dziecko obserwuje pierwsze wzorce zachowań wpływających na rozwój dziecka i jego późniejsze zachowanie.

Wśród przyczyn tkwiących po stronie rodziców jest nieumiejętność doboru metod wychowawczych, które powinny uwzględniać predyspozycje dziecka. Zbyt wygórowane, jak również sprzeczne wymagania w stosunku do dziecka mogą powodować napięcia i frustracje. Do uzależnienia będzie prowadziło niezaspokajanie przez rodziców potrzeby bezpieczeństwa i przynależności oraz brak więzi emocjonalnych, brak kontroli ze strony rodziców i opiekunów, źle zaplanowany czas wolny, częste awantury i zła atmosfera w domu oraz  pogłębiana przez rodziców niska samoocena.

Do przyczyn tkwiących w środowisku szkolnym sprzyjającym uzależnieniom zalicza się:

  • słabą wieź ze szkołą,
  • nadmierne obciążenie lekcjami, w tym obszerne programy nieodpowiadające poziomowi intelektualnemu dzieci i młodzieży,
  • upadek autorytetów moralnych,
  • poczucie inności i niższości,
  •  brak nauczycieli z odpowiednimi kwalifikacjami, jak również obdarzonymi powołaniem,
  • brak treści uwzględniających problematykę uzależnień od mediów w programach oświatowo - wychowawczych[7].

Uzależnienia nie ograniczają się wyłącznie do Internetu. Można by stwierdzić, że młodzież spędzająca wolny czas na grach komputerowych ulega im, stając się ich zakładnikami, ponieważ gry pozwalają na aktywne uczestniczenie w wirtualnym świecie. Umożliwiają decydowanie o akcji i wpływanie na losy bohaterów, wirtualnych graczy. Niepokojące jest tu przede wszystkim silne Dostarcza to dziecku silnych przeżyć i doświadcz zaangażowanie emocjonalne. Ponadto gry nie dają uczucia nudy.

Groźne z punktu widzenia wychowawczego są prezentowane w grach komputerowych brutalne sceny przemocy mające potęgować efekty oraz ukazywać nieprawidłowe wzorce zachowań. Współuczestnictwo może prowadzić do znieczulenia, pojawia się zobojętnienie, zmniejszenie wrażliwości i brak współczucia. Natomiast walka o zwycięstwo przenoszona jest przez internautę do świata realnego w postaci patologicznych zachowań. Prowadzi to do wyizolowania się i przeradza w zachowania agresywne prezentowane zarówno w domu, jak i w szkole.

Wśród młodzieży popularna staje się moda na samobójstwa, które młodzież zapowiada w Internecie, poszukuje informacji na temat metod i sposobów dokonania tego czynu. To na stronach internetowych młody człowiek odnajdzie instrukcję, jak krok po kroku odebrać sobie życie. 

Ryzyko samobójstwa wiąże się także z czynnikami związanymi z uzależnieniem od Internetu. Należą do nich:

  • poczucie beznadziejności, sytuacji bez wyjścia, brak pomocy ze strony najbliższych, przekonanie o chorobie, czasem z urojeniami,
  • nastrój dysforyczny (reagowanie rozdrażnieniem, złością, agresją na błahe sytuacje),
  • występowanie przewlekłych chorób somatycznych,
  • poczucie winy, przekonanie o popełnieniu ciężkich grzechów, przestępstw,
  • wysoki poziomem lęku, niepokoju psychoruchowego,
  • zaburzenia snu, bezsenność[8].

 Prezentowane informacje opracowano w oparciu o dostępną literaturę, materiały edukacyjne ze szkolenia „Cyfrowi imigranci cyfrowym tubylcom” oraz doświadczenia własne.

Opracowała: Izabela Monika Szypulska – pedagog


[1] J. Seweryn, Uzależnienie od nowych mediów, www.e-bookowo.pl

[2] Z. Zaborowski, Problemy psychologii życia, Wyd. Akademickie ŻAK, Warszawa 2001, s. 226.

[3] P. G. Zimbardo, Psychologia i życie, Wyd. PWN, Warszawa 1998, s. 448.

[4] Ibidem, s. 14.

[5] K. Paradowski, Internet – korzyści, zagrożenia, Wyd. Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, Warszawa 2000, s. 27.

[6] E. Chruścińska, Uzależnienia w cyberprzestrzeni wśród dzieci i młodzieży. Jak im zapobiegać?, https://edutuba.ceo.org.pl 

[7] M. Wilkowski, Cyfrowi tubylcy i ich społeczny potencjał, http://www.edunews.pl

[8] K. Krocz, Depresja a samobójstwo, http://portal.abczdrowie.pl